In 1948 definieerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gezondheid als "een staat van volledig fysiek, mentaal en sociaal welzijn en niet slechts de afwezigheid van ziekte of gebreken".
Wat is dan een gezonde stad?
Een gezonde stad is zeker geen stad vol ziekenhuizen, maar een kwalitatief hoogwaardige omgeving die een volwaardige en gezonde levensstijl bevordert en aanmoedigt, zowel fysiek als emotioneel. Het is een omgeving die ons gelukkig maakt, want gezondheid en geluk zijn nauw met elkaar verbonden.
Een gezonde stad draait om welzijn en levenskwaliteit vanuit een holistisch perspectief, en omvat daarom aspecten zoals openbare ruimtes, groene zones, voorzieningen, gemengd gebruik, huisvesting, mobiliteit en meer.
Het is een ongelooflijk breed en sectoroverschrijdend onderwerp met talloze interacties tussen verschillende afdelingen en beleidsdomeinen, die verder reiken dan alleen stadsplanning.
Ons netwerk heeft besloten de uitdaging vanuit drie verschillende, maar complementaire uitgangspunten aan te pakken: vergroening en landschap; connectiviteit-mobiliteit-toegankelijkheid; en impact op de levensstijl.
De drie onderwerpen zijn nauw met elkaar verbonden, maar hebben specifieke aspecten die we nader willen onderzoeken. Daarom hebben we deze thema's de afgelopen maanden besproken tijdens onze thematische bijeenkomsten ("deep-dives").
De eerste twee thema's (vergroening & landschap; connectiviteit-mobiliteit) zijn wellicht het meest voor de hand liggend in relatie tot stadsplanning, maar het derde thema (levensstijl) is ook zeer relevant. We onderzoeken of de stedelijke omgeving een gezonde levensstijl bevordert of juist belemmert en wijzen op de verbanden tussen levensstijl en stadsplanning door middel van analyse en ontwerp. straten, openbare ruimtes en landgebruik“mengeling” – drie belangrijke elementen in de stedelijke omgeving die een grote invloed hebben op de manier waarop we leven, ons verplaatsen, met elkaar omgaan en socialiseren.
Het is opvallend dat bijna 701.000 biljoen dollar aan jaarlijkse wereldwijde sterfgevallen wordt toegeschreven aan de ontwikkeling van chronische niet-overdraagbare ziekten (hart- en vaatziekten, ademhalingsaandoeningen, diabetes, kanker, enz.), die gemeen hebben dat ze vaak samenhangen met leefstijl- en omgevingsfactoren zoals gebrek aan lichaamsbeweging, een slecht dieet en slechte luchtkwaliteit. In zekere zin doden de stedelijke omgevingen die we voor onszelf hebben gecreëerd ons door ons te dwingen een ongezonde levensstijl te leiden. Het is duidelijk dat het creëren van een gezonde omgeving die een actieve levensstijl bevordert, een directe invloed heeft op onze gezondheid.
Dieren bouwen hun nesten doorgaans op basis van hun behoeften, bijvoorbeeld om zich te beschermen tegen ongunstige weersomstandigheden of om het zichzelf gemakkelijker te maken in een vijandige omgeving. De materialen, de locatie, de oriëntatie, alles volgt een natuurlijke logica: een gunstigere leefomgeving creëren.
Het is ondenkbaar dat de meeste van onze stedelijke omgevingen, "ons nest", vijandige omgevingen zijn die schadelijk zijn voor onze gezondheid en ingaan tegen onze behoeften als mens.
De wetenschap achter het concept van een gezonde stad
Het wetenschappelijke bewijs is duidelijk: luchtkwaliteit, lawaai, gebrek aan groen, hitte en gebrek aan lichaamsbeweging hebben allemaal invloed op hart- en vaatziekten, ademhalingsaandoeningen, spierziekten, psychische problemen en voortplantingsstoornissen.
Een stevig wandeltempo van 30 minuten per dag verlaagt het risico op een hartaanval met 20-301%, diabetes met maximaal 401% en depressie met 301% (NHS Scotland, 2011). Gezien dit bewijs moet stadsplanning de juiste omgeving creëren om deze dagelijkse lichaamsbeweging op een comfortabele, toegankelijke en veilige manier mogelijk te maken.
Groene ruimtes hebben ook een grote impact op verschillende niveaus. De aanwezigheid van een groene ruimte op minder dan 500 meter van huis verhoogt de fysieke activiteit met een factor drie (Coombes, 2010), wat vooral relevant is gezien het feit dat 531.300 mensen in Europa overgewicht hebben. Bovendien wordt geschat dat luchtvervuiling jaarlijks 800.000 voortijdige sterfgevallen in Europa veroorzaakt (Netheri R., 2019), en dat meer dan 801.300 mensen in stedelijke gebieden lucht inademen met PM2.5-deeltjes in de lucht die boven de door de WHO aanbevolen waarden liggen (S. Khomenko, 2021). Daarnaast verhoogt geluidsoverlast wereldwijd de kans op hart- en vaatziekten met 171.300 mensen, wat kan leiden tot wel 10.000 voortijdige sterfgevallen per jaar.
Als de aanbevelingen van de WHO over lichamelijke activiteit, luchtkwaliteit, geluidsoverlast, hitte en toegang tot groene ruimten zouden worden opgevolgd, zouden naar schatting 201.300.000 vroegtijdige sterfgevallen in Barcelona per jaar kunnen worden voorkomen, wat een besparing van € 9,3 miljard per jaar zou opleveren (N.Mueller et al., 2016).
Het bewijsmateriaal is zo overweldigend en zo duidelijk dat het negeren van de gezondheid bij het plannen van onze stedelijke omgevingen niet langer een acceptabele optie is. Het is niet langer een kwestie van geloof of wil, maar een simpele en overduidelijke noodzaak.
Het netwerk van gezonde steden
Wij zijn overtuigd van het wetenschappelijke bewijs en de noodzaak van een gezondere leefomgeving. Daarom bouwt het Healthy Cities Network een brug tussen wetenschappelijk bewijs en de praktijk (stedenbouw, stedenbouwkundig ontwerp en stedelijk beleid).
Ten eerste proberen we te analyseren en te begrijpen hoe de stedelijke omgeving waarin we leven onze gezondheid beïnvloedt, door de gezondheidsimpact van stedenbouwkundige beslissingen te beoordelen. We gebruiken een methodologie voor gezondheidsimpactanalyse om een geïntegreerd actieplan te ontwikkelen en de impact van dit plan op gezondheidsindicatoren te visualiseren.
En ten tweede gaan we een stap verder, want louter analyseren is niet genoeg. We willen proactief zijn, dus onderzoeken we hoe we onze gezondheid kunnen verbeteren door stadsplanning als instrument en aanjager van verandering te gebruiken. We kijken daarbij naar de beste manier om het gezondheidsperspectief te integreren in het stadsplanningsproces en -ontwerp.
Daarnaast gebruiken we gezondheid als doelstelling en uitgangspunt bij het plannen en ontwerpen van onze stedelijke activiteiten.
Als er één ding essentieel is voor het plannen van een gezonde stad, dan is het wel het besef dat gezondheid een overkoepelend thema is (zoals de WHO het definieert als "gezondheid in alle beleidsgebieden") en dat een geïntegreerde aanpak daarom een fundamentele voorwaarde voor succes is.
Dit werk is bovendien zeer interdisciplinair. Ons netwerk voor gezonde steden en onze lokale groepen betrekken veel verschillende afdelingen en beleidsdomeinen: stedenbouw, infrastructuur, mobiliteit, vergroening, luchtkwaliteit, sport, cultuur, onderwijs en natuurlijk volksgezondheid en het gezondheidszorgsysteem zelf. Tegelijkertijd blijft de focus liggen op stedenbouw als holistisch vakgebied om al deze domeinen samen te brengen en zo gezonde gemeenschappen te helpen bouwen.
Dit artikel werd oorspronkelijk gepubliceerd in URBACT. 29/07/2021
